Lagaskrifstofa Alþingis

Grein í Morgunblaðinu 30. ágúst

Í byrjun árs lagði ég fram á Alþingi, ásamt flestum þingmönnum Framsóknarflokksins auk þingmanna Hreyfingarinnar, frumvarp um stofnun lagaskrifstofu Alþingis, sem hefði það hlutverk að samræma reglur um samningu lagafrumvarpa og annan undirbúning löggjafarmála.

Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að starfsmenn lagaskrifstofu skulu vera alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis og stjórnarráðsins til ráðgjafar um undirbúning löggjafar, einkum skuli líta til þess að frumvörp standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga sem íslenska ríkið er bundið af og að frumvörp séu lagatæknilega rétt, standist þjóðréttarlegar skuldbindingar og séu í samræmi við gildandi lög.
Lagasetning þessi er afar brýn því mikil gagnrýni hefur komið fram á síðari árum um stöðu löggjafans gegn ægivaldi framkvæmdavaldsins. Það er með öllu óásættanlegt hvernig að lagasetningu er staðið og flest þau frumvörp sem hljóta framgang á Alþingi eru samin í stjórnarráðinu. Ganga sumir svo langt í gagnrýni sinni á fyrirkomulag lagasetningar hér á landi – að litið er á þingið sem afgreiðslustofnun framkvæmdavaldsins.
Framkvæmdavaldið beitir löggjafann aflsmunar, forseti þingsins kemur frá ríkisstjórnarflokkunum, og því hefur framkvæmdavaldið tögl og haldir um það hvaða mál komast á dagskrá þingsins og hljóta framgang. Þessi staða er óásættanleg.
Umrætt frumvarp var tekið á dagskrá allsherjarnefndar nú í nefndarvikunum. Því ber að fagna því sjaldan fá þingmannafrumvörp efnislega umfjöllun í störfum fastanefnda þingsins. Fyrir fundinum lá umsögn forsætisráðuneytisins um frumvarpið – en sjaldgæft er að ráðuneyti sendi slíka umsögn.

Í umsögninni kemur fram að nú þegar sé búið að stofna skrifstofu löggjafarmála í forsætisráðuneytinu með þremur stöðugildum. Að auki standi til að setja á fót net sérfræðinga í ráðuneytum og víðar sem starfsmenn skrifstofunnar geti leitað til við úrlausn flókinna álitamála þar sem sérþekkingar er þörf. Skrifstofunni er ætlað „lykilhlutverk“ að auka gæði lagasetningar og leggja áherslu á aukið samráð á vinnslustigi frumvarpa og reglugerða og ítarlegri athugasemdir með frumvörpum auk annarra undirbúningsgagna og að auðvelda þingmönnum að velta fyrir sér kostum og göllum fyrirhugaðrar lagasetningar.

Jafnframt er stefnt að því að skrifstofan verði miðstöð þekkingar á góðum lagasetningarháttum sem nýst geti þingmönnum og starfsfólki Alþingis. Kemur fram í umsögninni að ofangreind áform fá stuðning í skýrslu starfshóps forsætisráðuneytisins frá 6. maí 2010 um viðbrögð stjórnsýslunnar við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Síðan segir: “Ekki er vænlegt að þróa tvær aðskildar lagaskrifstofur annars vegar á vegum Stjórnarráðs Íslands og hins vegar hjá Alþingi með áþekkt hlutverk. Með því væri hætta á ósamræmi, tvíverknaði og bágri nýtingu sérþekkingar.“ Sjaldan hef ég orðið jafn hissa.

Enn á ný opinberar forsætisráðherra vanþekkingu sína á hlutverki framkvæmdavaldsins og löggjafans sem skýrt er kveðið á um í 2. gr. stjórnarskrárinnar.
Með stofnun skrifstofu löggjafarmála í forsætisráðuneytinu er forsætisráðherra að taka til sín vald forseta Alþingis og löggjafans. Ég skora á forsætisnefnd Alþingis að hlutast til um að stofnunin verði flutt til Alþingis á grundvelli þess frumvarps sem liggur fyrir um lagaskrifstofu Alþingis. Alþingi þarf að styrkja bæði faglega og fjárhagslega svo það geti sinnt sínu lögbundna hlutverki.

Framkvæmdavaldið getur ekki undir neinum kringumstæðum tekið til sín æðsta vald löggjafans með þessum hætti.